احكام شناسى
عبدالرحيم موگِهى
نكته اول
بسيارى از مراجع عظام تقليد فرموده اند: ساختن مجسمه جاندار حرام است; اما برخى از مراجع بزرگوار تقليد مانند حضرت آيت الله نورى همدانى فرموده اند:
«اگر ساختن مجسمه جاندار براى "هدفى عقلايى" انجام پذيرد و اسراف نباشد، در اين صورت اشكالى ندارد.»[1]
و بعضى ديگر مانند حضرت آيت الله مكارم شيرازى نيز فرموده اند:
«در صورتى كه مجسمه سازى جاندار جنبه "اسباب بازى" داشته باشد، مانند ساختن عروسك، اشكالى ندارد.»[2]
و برخى ديگر مانند حضرت آيت الله صافى گلپايگانى فرموده اند:
«چنانچه مجسمه سر و صورت تنها باشد، اشكال ندارد.»[3]نكته دوم:
گاهى سطح مُهر نماز ناصاف است و مقدارى برجستگى دارد. آيا سجده روى سطح ناصاف مهر صحيح است؟
برخى از مراجع عظام تقليد مانند حضرت آيت الله فاضل لنكرانى فرموده اند:
«لازم نيست سجده بر سطح صاف مهر باشد، بلكه همين قدر كه پيشانى به اندازه يك دو ريالى روى مهر قرار گيرد و صدق سجده كند، نماز صحيح است.»[4]نكته سوم:
مردم در برخى از مواقع لباس هاى خود را به لباسشويى هاى عمومى مى دهند. با توجه به اين كه در هر محله و منطقه، افرادى كه طهارت اسلامى را رعايت نمى كنند كم و بيش وجود دارند، هر چند اين امر يقينى نيست، آيا لباس هايى كه در اين لباسشويى ها شسته مى شوند، پاك اند؟
برخى از مراجع معظم تقليد مانند حضرت امام خمينى ـ قدس سره ـ درباره طهارت اين گونه لباس ها فرموده اند:
«اگر لباس را پاك تحويل داده اند و شك داشته باشند كه نجس شده، پاك است. نيز چنانچه لباس نجس بوده و كسى كه مسؤول شستن است بگويد آن را تطهير كرده ام، اين لباس محكوم به طهارت است.»[5]نكته چهارم:
گاه به شوخى گفته مى شود: ادرار بچه تا شش ماهگى و يا دو سالگى پاك است. شايد منشأ چنين مطلبى تخفيفى است كه در تطهير ادرار پسر شيرخوار داده شده است. به فتواى شمارى از مراجع بزرگوار تقليد مانند حضرت امام خمينى ـ قدس سره ـ در اين باره توجه كنيم:
«اگر چيزى به ادرار پسر شيرخوارى كه غذاخور نشده و شير خوك نخورده نجس شود، چنانچه "يك مرتبه" آب روى آن بريزند كه به تمام جاهاى نجس آن برسد پاك مى شود و در لباس و فرش و مانند اين ها "فشار دادن" لازم نيست.»[6]
بنابراين «دو مرتبه» آب ريختن روى آن لازم نيست، اگرچه احتياط مستحب است. «نيز «فشار دادن» لباس و فرش و مانند اين ها و بيرون آمدن غساله آن ها لازم نيست. البته برخى علاوه بر ادرار پسر شيرخوار، ادرار دختر شيرخوار را نيز ذكر كرده اند.[7]نكته پنجم:
برخى از مراجع مكرم تقليد مانند حضرت آيت الله مكارم شيرازى درباره «هيپنوتيزم» فرموده اند:
«اگر هيپنوتيزم براى مقاصد پزشكى و مانند آن باشد، مانعى ندارد; ولى چنانچه براى كشف امور پنهانى و يا خبر از گذشته و حال و آينده باشد، جايز نيست.»[8]نكته ششم:
«مَهر السُّنَة» طبق نرخ امروز چه مقدار است؟
برخى از مراجع معظم تقليد مانند حضرت آيت الله مكارم شيرازى در اين باره فرموده اند:
«مقدار مهرالسنة 500 درهم نقره است و هر درهم در حدود 5/2 گرم است. بنابراين، پانصد درهم نقره در حدود 1250 گرم نقره مى شود. در اين تاريخ و با پرسش از نقره فروشان هر گرم نقره با توجه به جنس هاى متفاوت آن، بين 400 تومان تا 1500 تومان متفاوت است.»
شايان گفتن است اين مراجع نكته ديگرى را نيز در اين باره بيان فرموده اند و آن عبارت از اين است كه اگر زن و شوهر مى دانسته اند كه مهر السنة برابر با 500 درهم نقره است، بايد معادل آن را با پول رايج حساب كرد و در صورت مطالبه، آن را پرداخت; ولى چنانچه هر دو يا يكى از آنان از مقدار مهرالسنة آگاهى نداشته اند، احتياط اين است كه در مورد مقدار مهر با يكديگر مصالحه كنند.[9]نكته هفتم:
همان گونه كه مى بينيم فالگيرانى وجود دارند كه ادعا مى كنند از گذشته و آينده و بيمارى مراجعان خبر دارند و يا به افراد مى گويند كه شما فلان گرفتارى را دارى و يا خواهى داشت و يا دعاى محبت ميان پسران و دختران و يا زنان و شوهران مى نويسند. مراجعه به اين گونه اشخاص چه حكمى دارد؟
شمارى از آيات عظام مانند حضرت آيت الله مكارم شيرازى در اين باره فرمودند:
«مراجعه به آنان حرام است و پول گرفتن در برابر اين گونه كارها جايز نيست. نيز دعانويسى اگر طبق دعاهاى وارد شده در شرع مقدس اسلام باشد مانعى ندارد، ولى دعانويسى خرافى جايز نيست.»[10]نكته هشتم:
گاهى برخى از افراد به ويژه جوانان و نوجوانان با تير و كمان گنجشكى را مى زنند و پس از افتادن روى زمين، با دست، سر آن را مى كنند و سپس گوشت آن را مى خورند. اين گونه افراد بايد توجه داشته باشند كه طبق فتواى شمارى از مراجع تقليد مانند حضرت آيت الله مكارم شيرازى خوردن گوشت چنين گنجشك هايى حرام است; زيرا در ذبح و سر بريدن گنجشك بايد از فلز تيزى مانند چاقو استفاده كنند تا خوردن گوشت آن ها با رعايت شرايط ديگر حلال شود.[11]
نكته نهم:
گاه كار انسان در برخى از اداره ها و مكان ها انجام نمى گيرد مگر آن كه مقدارى پول به برخى از آنان داده شود. پرسشى كه پيش مى آيد اين است كه آيا انسان در چنين مواردى مى تواند با دادن پول كار خود را انجام دهد يا خير؟
شمارى از مراجع مكرم تقليد مانند حضرت آيت الله فاضل لنكرانى در اين باره فرمودند:
«در صورتى كه اثبات حق منحصراً بر دادن پول متوقف باشد، اين كار جايز است واشكالى ندارد.»[12]پى نوشت :
[1]- هزار و يك مسأله فقهى، ص 131.
[2]- استفتائات جديد، ج 1، ص 152.
[3]- جامع الاحكام، ج 1، ص 307.
[4]- جامع المسائل، ج 1، ص 101.
[5]- استفتائات، ج 1، ص 120.
[6]- توضيح المسائل مراجع، م 161.
[7]- همان.
[8]- استفتائات جديد، ج 1، ص 155.
[9]- همان، ص 212 و 213.
[10]- همان، ص 156.
[11]- استفتائات جديد، ج 1، ص 275 ـ 276.
[12]- جامع المسائل، ج 1، ص 251.