احكام شناسى
«قسمت پنجم»عبدالرحيم موگِهى
نكته اول:
يكى از پرسش هايى كه مطرح است اين است كه آيا جُنُب و زن حايض مى توانند «دعاى كميل» بخوانند و يا به «حرم امام زاده ها» مانند حرم حضرت معصومه در قم مقدس و شاه چراغ در شيراز بروند.
بيشتر مراجع تقليد مى فرمايند:
«جنب و زن حايض مى توانند دعاى كميل بخوانند به شرط آن كه آيه (أَفَمَنْ كانَ مُؤْمِناً كَمَنْ كانَ فاسِقاً لا يَسْتَوونَ) را نخوانند; زيرا اين آيه قسمتى از سوره "الم سجده" است كه خواندن آن بر جنب و زن حايض حرام است. هم چنين رفتن جنب وزن حايض به حرم امامزاده ها مانعى ندارد، البته در بخش هايى كه مسجد محسوب نشود.»[1]نكته دوم:
گاه برخى از بانوان در هنگام نماز و يا پس از نماز متوجه مى شوند كه مقدار پوشش شرعى واجب در نماز را رعايت نكرده اند، مثلاً متوجه مى شوند كه مقدارى از موهايشان بيرون و پيدا بوده است. آيا در اين صورت نمازشان باطل شده است و دوباره بايد آن را بخوانند؟
شمارى از مراجع عظام مانند حضرت آيت الله مكارم شيرازى در اين باره فرمودند:
«نمازشان صحيح است و نيازى نيست كه آن را اعاده كنند و يا اگر وقت نماز گذشته است، قضاى آن را به جا آورند.»[2]نكته سوم:
اگر در هنگام گذاشتن پيشانى روى مُهر نماز قسمتى از موى سر انسان بين پيشانى و مُهر فاصله شود و مانع چسبيدن پيشانى به مهر گردد، وظيفه چيست؟ آيا بايد سر را از روى مهر برداشت ومجدداً سر را روى مهر گذاشت، يا بايد در همان حالت ذكر سجده را گفت؟
برخى از مراجع تقليد مانند حضرت آيت الله فاضل لنكرانى در اين باره فرمودند:
«لازم است در حال سجده، خود پيشانى روى مهر نماز قرار گيرد و چنانچه موى سر انسان مانع از اين كار باشد، بايد با كشيدن پيشانى روى مُهر و يا با برداشتن موهاى سر به طورى كه سر انسان از روى مُهر برداشته نشود، مانع را برطرف كرد.»[3]نكته چهارم:
گاهى در هنگام سجده پيشانى نمازگزار دو بار به مُهر نماز برخورد مى كند. آيا چنين كارى يك سجده حساب مى شود يا دو سجده؟
بعضى از مراجع مكرم تقليد مانند حضرت آيت الله فاضل لنكرانى فرمودند:
«اگر مرتبه دوم قابل كنترل و جلوگيرى نباشد كه پيشانى دو بار به مُهر برخورد نكند، مجموعاً يك سجده حساب مى شود. در غير اين صورت، دو سجده حساب مى شود.»[4]
نكته پنجم:
اخيراً در برخى از مجامع و هيأت هاى مذهبى كشور اشعارى سروده و خوانده مى شود كه در ضمن آن، لفظ جلاله «الله» را به معصومان(عليهم السلام) و جز آن نسبت مى دهند، مثلاً گفته مى شود: «من علىُ اللهى ام»، «من حسينُ اللهى ام»، «من زينبُ اللهى ام». آيا بيان اين گونه اشعار جواز شرعى دارد؟
برخى از مراجع عظام تقليد در اين باره فرمودند:
«اين گونه تعبيرات مناسب افراد معتقد به مكتب معصومان(عليهم السلام) نيست و لازم است به اين اشخاص تذكر داده شود و "آنان را از اين كار نهى كرد" و براى بزرگداشت مقام آن بزرگواران راه هاى خوب و سنجيده و معقولى وجود دارد كه به اين گونه سخنان نيازى نيست.»[5]نكته ششم:
گاه برخى از روضه خوان ها در روضه خوانى هاى خود داستان عقد و عروسى حضرت قاسم(عليه السلام) را بيان مى كنند. بيان كردن اين داستان چه حكمى دارد؟
بعضى از مراجع معظم تقليد در اين باره چنين «فتوا» داده اند:
«چون داستان عقد و عروسى حضرت قاسم(عليه السلام) در منابع معتبر نيامده و وارد نشده است، بهتر است كه بيان آن ترك شود.»[6]نكته هفتم:
از يكى از مراجع عظام تقليد سؤال شده است: چند سالى است كه بعضى از هيأت هاى مذهبى به همراه مداحان خود در شب «نهم ربيع الاول» جشن مفصلى تحت عنوان «عيد الزهراء(عليها السلام)» مى گيرند ومتأسفانه مسايل شرعى و اخلاقى را كمتر رعايت مى كنند. هنگامى كه از آنان علت اين گونه كارها نيز پرسيده مى شود، پاسخ مى دهند كه در اين شب حديث «رفع قلم» وارد شده است ومجاز هستيم كه هر كارى را انجام دهيم. نظر حضرت عالى درباره «عيدالزهراء(عليها السلام)» چيست؟
ايشان در پاسخ به اين استفتا فرموده اند:
«1ـ دوستى دوستان اهل بيت عصمت(عليهم السلام) و بيزارى از دشمنان آنان جزء اركان مذهب ماست.
2ـ نبايد به نام مقدس اهل بيت عصمت(عليهم السلام) مجالس مشتمل بر گناه تشكيل داد.
3ـ نبايد كارى كرد كه در ميان صفوف مسلمانان شكافى ايجاد شود.
4ـ حديث «رفع قلم» مخصوص كودكان نابالغ و ديوانگان و حالت خواب است، ومعاذالله كه امامان معصوم(عليهم السلام) اجازه ارتكاب گناه را به افراد در شب نهم ربيع الاول ويا غير اين شب داده باشند.»[7]نكته هشتم:
يكى از پرسش هايى كه گاه مطرح مى شود اين است كه آيا مراعات نوبت در امورى كه طبق نوبت به كار افراد رسيدگى مى شود، يك حق عقلايى و شرعى است و تخلف از آن حرام است؟
برخى از مراجع تقليد درباره اين استفتا، فتوا داده اند:
«در حال حاضر كه بسيارى از كارها در اجتماع به صورت صف و قرار گرفتن در نوبت انجام مى شود، اين امر يك حق عقلايى شمرده مى شود كه از بين بردن آن نيز نوعى ظلم به حساب مى آيد و مشمول ادله حرمت ظلم و تجاوز به «حقوق الناس» مى شود. البته در مواردى كه طبق عرف عقلا استثنايى واقع مى شود، مانند يك بيمار اورژانسى در مطب دكتر و نظير آن، رعايت نكردن نوبت اشكالى ندارد.»[8]نكته نهم:
يكى از پرسش هايى كه گاه مطرح مى شود درباره تفاوت وضوى آقايان و بانوان با يكديگر است. در اين مورد بايد گفت طبق نظر بسيارى از مراجع معظم تقليد، دو بار شستن دست ها در وضو اشكالى ندارد.[9] تنها تفاوت وضوى آقايان با بانوان طبق نظر غالب مراجع بزرگوار تقليد مانند حضرت امام خمينى(قدس سره) در همين عمل نهفته است و آن بدين صورت است كه براى زن ها مستحب است مرتبه اول شستن دست ها را از قسمت داخلى آرنج دست آغاز كنند و مرتبه دوم آن را از قسمت بيرونى آرنج دست بشويند، و براى مردها مستحب است كه اين عمل را به عكس زن ها انجام دهند، يعنى براى مردها مستحب است كه مرتبه اول شستن دست ها را از قسمت بيرونى آرنج دست آغاز كنند و مرتبه دوم آن را از قسمت داخلى آرنج دست بشويند.[10]
شايان ذكر است كه مسح سر مردها با زن ها هيچ گونه تفاوتى ندارد، و اگر موى مردها نيز به اندازه زن ها بلند باشد، بايد مانند زن ها فرق سر خويش را باز كنند و بُن و بيخ موهاى خود را مسح كنند.نكته دهم:
طبق نظر بسيارى از مراجع معظم تقليد مانند حضرت امام خمينى(قدس سره) بر بانوان واجب است تمام بدن حتى سر و موى خود را به غير از قرص صورت و دست ها تا مچ از مردان نامحرم بپوشانند.[11]در اين حكم شرعى طبق فتواى بسيارى از مراجع بزرگوار تقليد نكته هايى وجود دارد كه شايسته است دانسته شوند:
1ـ قرص صورت مى تواند به اندازه اى باز باشد كه در هنگام وضو شسته مى شود; با اين تفاوت كه در وضو براى اين كه يقين كنيم تمام قرص صورت ـ به اندازه اى كه در رساله ها گفته شده ـ شسته شده است بايد كمى بيشتر از قرص صورت و اطراف بيرونى آن را نيز بشوييم، ولى در پوشش براى اين كه يقين كنيم حجاب شرعى كاملاً رعايت شده است، بايد ـ به عكس وضو ـ كمى از اطراف داخلى قرص صورت نيز پوشانده شود.
2ـ بانوان بايد گردن و زير چانه و پاها تا مچ خود را نيز از مردان نامحرم بپوشانند. البته پوشاندن پاها تا مچ به هنگام نماز ودر صورتى كه در معرض ديد نامحرم نباشند، واجب نيست وبلكه مستحب است.
3ـ قرص صورت و دست ها تا مچ را در صورتى مى توان از مردان نامحرم نپوشانيد كه زينت وآرايشى در آن ها نباشد; زيرا پوشانيدن زينت و آرايش بر بانوان و در برابر ديد نامحرم واجب است.
4ـ براى اين كه بانوان يقين كنند مچ دست ها را كاملاً پوشانده اند، بايد كمى پايين تر از مچ دست ها را نيز بپوشانند.پى نوشت :
[1]- جامع المسائل، ج 2، ص 97.
[2]- استفتائات جديد، ج 1، ص 50.
[3]- جامع المسائل، ج 1، ص 102.
[4]- همان، ص 103.
[5]- استفتائات جديد، آيت الله مكارم شيرازى، ج 1، ص 517.
[6]- همان، ص 508.
[7]- همان، ص 500.
[8]- همان، ص 489.
[9]- توضيح المسائل مراجع، سيد محمدحسن بنى هاشمى خمينى، ج 1، مسأله 248.
[10]- العروة الوثقى، آيت الله سيد محمدكاظم طباطبايى يزدى، ج 1، ص 200.
[11]- توضيح المسائل مراجع، ج 2، مسأله 2435.