( 415 )

فهرست سال پانزدهم

سرمقاله

* حوزه بيدار قم احمدى 86 ـ 85 / 3

* خبرگان رسالتها احمدى 87 3/

* حوزه و جوانان احمدى 88 3/

* بركت حضور احمدى 90 ـ 89 3/

مصاحبه ها

* آيت اللّه حاج عليرضا ممجّد 87 17/

* آيت الّه حاج شيخ رمضانعلى املايى88 25/

مسائل حوزه

* مدرسه كربلا پس از فروپاشى بغداد(4) 87 151/

ـ حوزه كربلا پس ازيورش مغولان 156/

( 416 )

ـ علماى خاندان علقمى پس از فروپاشى بغداد 157/

ـ نقش خاندان اعرجى در جنبش علمى مدرسه كربلا 164/

ـ نقش خاندان بنوفوارس در جنبش علمى كربلا 179/

ـ ديدگاهها درباره مقام علمى سيد عميد الدين 184/

ـ علماى برجسته و نامور مدرسه كربلا 194/

*مدرس و اصلاح حوزه ها 49/88

ـ سازمان حوزه 50/

ـ گزينش طلاب 53/

ـ نظام آموزشى حوزه 54/

الف ـ درس تفسير قرآن 56/

ب ـ نهج البلاغه 60/

ج ـ تدريس فلسفه 61/

د ـ آموزش تاريخ 62/

1 ـ تاريخ تكامل ملل اسلامى 65/

2 ـ استفاده از ابزار و شيوه هاى جديد در تاريخ نگارى 67/

3 ـ جامع نگرى و اطلاعات گسترده 67/

4 ـ دقت و هوشيارى در ثبت تاريخ 68/

هـ ـ علوم تطبيقى 70/

و ـ اقتصاد اسلامى 71/

ز ـ سياست 72/

* سيرى در آفاق حركتهاى دينى و سياسى خراسان(2) 88 189/

ـ بازماندگان نادر 190/

( 417 )

ـ ناشايستگى نادر ميرزا 191/

ـ شورش نادر ميرزا 192/

ـ شهادت ميرزا مهدى 193/

ـ محمد ولى ميرزا نخستين استاندار خراسان 194/

ـ رياست دينى ميرزا هدايت اللّه مجتهد 195/

ـ حمايت ميرزا هدايت اللّه مجتهد از وحدت ملى 196/

ـ بركنارى محمد ولى ميرزا و استاندارى شجاع السلطنه 197/

ـ رويدادهاى سياسى خراسان از حكمرانى شجاع السلطنه تا عباس ميرزا 197/

ـ پادشاهى محمد شاه قاجار 199/

ـ آغاز تلاش جاسوسهاى انگليس در خراسان 199/

ـ آصف الدوله دولّو استاندار دست نشانده انگليس 201/

ـ ميرزا هاشم مجتهد در برابر منافع انگليس 202/

ـ فتنه محمد حسن خان سالار در خراسان 203/

ـ اوج گيرى تفرقه ها و فرقه سازيها در خراسان 204/

ـ سركوبى سالار به دست اميركبير205/

ـ دگرگونيهاى سياسى دهه هاى آخر قرن سيزدهم 207/

* سيماى آموزشى تربيتى مدرسه آقا حسين و آقا جمال خوانسارى90-89 13/

ـ پيرايش جان15/

ـ همراهى گفتار با كردار

ـ جامع معقول و منقول21/

ـ محور بودن عقايد در حوزه خوانساريها26/

ـ حضور در زمان حضور علمى28/

ـ حضور درعرصه جامعه36/

( 418 )

1-قضاوت 37/

2- شيخ ا لاسلامى 38/

3- ولايت و رياست 38/

4ـ امر به معروف و نهى از منكر39/

5-كمك به محرومان 41/

ـ شيوه آموزشى حوزه خوانساريها:42/

1 .پيشتكار و تلاش42/

2.پيش مطالعه45/

3.پرسيدن درس46/

4.مجتهد پرورى46/

5.ميدان دادن به طلاب47/

6.تشويق به تدريس48/

7.تشويق به نوشتن49/

معارف و اخلاق

* مبانى و مبادى كلامى ولايت فقيه از ديدگاه امام خمينى(ره)86-85 63/

ـ مبانى و انگاره هاى دين شناختى65/

1. جاودانگى اسلام66/

پاسخ به يك پندار72/

2. جامع بودن شريعت73/

معنى و تفسير جامع بودن75/

نسبت دين و دنيا82/

هدف اصلى دين83/

حكومت و ديانت85/

( 419 )

3. امامت و رهبرى سمت دينى پيامبر89/

واجب بودن پيروى مؤمنان از پيامبر(ص) و امام(ع)91/

ساختار طبيعى دين92/

گماردن جانشين93/

تشريع اسلام مجرى مى طلبد94/

4. پايندگى امامت98/

شيوه عقلى100/

شيوه نقلى101/

* پويايى اسلام در پويه زمان(2) 41/87

ـ اقبال و احياى تفكر اسلامى41/

ـ احيا و نوسازى معرفت دينى44/

ـ دين پژوهى تصورگرايانه ارسطويى45/

ـ دين ورزى صوفيانه54/

ـ نوگرايى دينى غرب گرايانه58/

ـ فلسفه خودى62/

ـ اجتهاد عامل پيش برنده تفكر دينى64/

* حيات طيبه (پاك زيستى) 105/87

ـ ضروت استقرار ارزشهاى اسلامى 105/

ـ مفهوم حيات طيبه108/

ـ حقيقت حيات112/

ـ واژه (طيّب)114/

ـ خداباورى و خدامحورى123/

( 420 )

ـ قانون مندى 126/

ـ ولايت پذيرى 131/

ـ خيرخواهى 137/

ـ اصول بنيادين حيات طيبه146/

* توسعه و اخلاق 165/88

ـ مفهوم توسعه و اخلاق165/

ـ پيوند توسعه و اخلاق 166/

ـ رسالت حوزويان171/

ـ ارزشهاى اسلامى و توسعه 172/

ـ خاستگاه توسعه و تمدن غربى173/

ـ چه بايد كرد175/

ـ داد و ستد فرهنگى آرى تهاجم نه176/

ـ نهادينه كردن اخلاق اسلامى180/

ـ نگرش فراگير به دين182/

ـ اصول توسعه دينى185/

* سرنوشت و سرشت از ديدگاه آقا جمال خوانسارى 90-89 54/

ـ آثار و پيامدهاى ناگوار آن59/

ـ موضع گيرى عالمان شيعى62/

ـ آقا حسين و آقا جمال خوانسارى64/

ـ مفهوم قضا و قدر66/

ـ سرنوشت و سنّتها 69/

ـ علم خدا و سرنوشت انسانها72/

( 421 )

ـ رضا به قضا77/

ـ جبر و اختيار80/

ـ رساله طينت84/

ـ ديدگاه قرآن88/

ـ طينت از ديدگاه آقا جمال89/

1. محكم و متشابه90/

2. طينت و اختيار92/

3. فلسفه كيفر و پاداش94/

4. تفاوت نه تبعيض96/

*وصيت نامه فقيه و رجال شناس وارسته محمد باقر موسوى خوانسارى 90-89 107/

* برگى از تاريخ حكمت و فلسفه در ايران 90-89 129/

ـ فلسفه ايرانى در محاق131/

ـ نشاط حكمت و فلسفه در ايران عصر صفوى 132/

ـ علل رواج حكمت و فلسفه139/

ـ حوزه فلسفى اصفهان147/

ـ سه فيلسوف مشهور و هم عصر148/

ـ فرق فيلسوف و متكلم149/

ـ نظريه حدوث دهرى159/

ـ وجود و ماهيت161/

ـ ميرفندرسكى مدرس چند نسل از شاگردان163/

ـ صدرالمتألهين اسطوره حكمت و فلسفه166/

ـ حكمت متعاليه167/

ـ فلسفه و دين169/

( 422 )

ـ حدوث جهان بر پايه حركت جوهرى173/

ـ خوانساريها175/

سياسى اجتماعى

* ولايت مطلقه فقيه از ديدگاه امام خمينى و قراءتهاى گوناگون 86ـ 85 15/

ـ ضرورت شناخت اين مقوله 15/

ـ منظور از ولايت مطلقه فقيه 17/

ـ فقيهان پيشين و ولايت مطلقه فقيه 20/

ـ معيارها و ترازها در به كار بستن ولايت 25/

ـ تفسيرهاى نادرست از ولايت مطلقه فقيه 29/

1. ولايت مطلقه فقيه و حكومت مطلقه 29/

2. ولايت فقيه و دخالت در زندگى خصوصى مردم 36/

3. فرق فقه و شريعت 40/

4. ولايت مطلقه فقيه و قانون اساسى 46/

5. اجمال گويى و ابهام آفرينى 50/

6. تفسيرى ديگر از ولايت مطلقه فقيه 52/

ـ جمع بندى 55/

* جايگاه مردم در انتخاب رهبرى حوزه86 ـ 85 107/

ـ ديدگاهها 109/

1. ولايت انتصابى فقيهان 109/

2. ولايت انتخابى 109/

3. ولايت بالفعل 110/

ـ بررسى ديدگاه نخست 110/

( 423 )

ـ دليلهاى ديدگاه نخست 116/

دليلهاى نقلى 116/

دليل عقلى 126/

ـ دليلهاى درستى انتخاب 126/

1. اصل مشورت 129/

2. اصل بيعت 133/

الف. بيعت و آزادى انتخاب 134/

ب. حقيقت بيعت با امام 134/

ج. بيعت در حاكميت معصوم(ع) 134/

د. بيعت در عصر غيبت 135/

3. اصل خشنودى و آزادى 135/

ـ بررسى ديدگاه دوم 136/

ـ دليلهاى ولايت انتخابى 139/

ـ ولايت يا وكالت 147/

ـ پيامدهاى وكالتى بودن حاكم 149/

ـ بررسى ديدگاه سوم 151/

* ولايت فقيه و اعلميت 86 ـ85 157/

ـ ولايت فقيه و اعلميت از ديدگاه فقيهان 160/

ـ ديدگاه امام خمينى درباره ولايت و اعمليت 167/

ـ اعلميت در روايات 174/

1. اعلميت و قضاء 177/

نقد و بررسى 179/

2. اعلميت و فتوا 182/

( 424 )

3. اعلميت و ولايت 185/

ـ دعوت به خود در برابر اعلم 186/

ـ نقد و بررسى 191/

ـ ناپايدارى حكومت غير اعلم 194/

ـ انتخاب كارگزاران غيراعلم 198/

ـ اعلميت و اعقليت 200/

ـ اعلميت همراه ديگر شرايط 203/

ـ اعلميت در قانون اساسى 211/

* مصلحت نظام از ديدگاه امام خمينى(ره) 86 -85 225/

ـ اهميت بحث 225/

ـ مفهوم مصلحت 227/

ـ جايگاه مصلحت در فقه 229/

ـ نقش عنصر مصلحت در جعل احكام الهى231/

ـ نقش عنصر مصلحت در احكام حكومتى 233/

ـ ولايت و مصلحت 236/

ـ مصلحت در ديدگاه شيعه و اهل سنّت 240/

ـ مرجع تشخيص مصلحت 243/

ـ مجمع تشخيص مصلحت نظام 246/

ـ حوزه مصلحت شناسى حاكم اسلامى 249/

ـ ضرورت يا مصلحت 250/

ـ بايستگى پيروى از مصحلت انديشيهاى حاكماسلامى 252/

ـ معيار تشخيص مصلحت 253/

1. حوزه مصلحت انديشيهاى حاكم اسلامى 254/

( 425 )

2. مصلحت انديشيهاى حاكم اسلامى و شريعت 255/

3. مصلحت انديشى حاكم اسلامى با توجه به هدفها و برنامه هاى شريعت 255/

4. پيش داشتن اهم بر مهمّ 257/

* حكم ثانوى از ديدگاه امام خمينى (ره) 86-85 269/

ـ مصلحت نظام 273/

ـ قاعده نفى ضرر 274/

ـ اضطرار 276/

ـ حكم اكراه 279/

ـ تقيه محدوده و هدف از آن 280/

ـ تأثير عناوين ثانويه در ملاكهاى احكام اوليه 285/

ـ حكم ثانوى و موضوع شناسى 287/

ـ نسبت ميان دليلهاى احكام ثانويه و دليلهاى احكام اوليه 289/

ـ جلوگيرى از يك شبهه 292/

* حسبه و ولايت فقيه 86- 339/85

ـ مفهوم حسبه 340/

ـ حسبه و امر به معروف و نهى از منكر341/

ـ سير تاريخى حسبه343/

ـ قلمرو امور حسبه347/

ـ حسبه و حكومت دينى به رهبرى فقيه 349/

ـ تزاحم فقها در امور حسبيه 357/

ـ نكته هايى در پيوند با ولايت فقيه و قلمرو اختيارات او361/

ـ نكته پايانى363/

( 426 )

* پيوند دين و حكومت در انديشه مسلمانان 86-85 295/

ـ سيره متشرعه درباره ارتباط دين و حكومت 295/

ـ معناى پيوند دين و حكومت297/

ـ پيامبر و تشكيل حكومت298/

ـ سيره خلفا در رابطه با دين و حكومت301/

ـ نگاشته هاى سياسى در دوران خلفا305/

ـ امامان شيعه و سياست308/

ـ حكومت اسلامى انگيزه نهضتهاى علوى316/

ـ تلاش علما و بزرگان شيعه براى بدست آوردن قدرت سياسى318/

ـ پيشينه جدايى دين از حكومت327/

* گزارشى از تصويب اصل ولايت فقيه در قانون اساسى 86 - 368/85

ـ هياهو در هنگام طرح اصل ولايت فقيه373/

ـ توطئه انحلال مجلس خبرگان374/

ـ اصل ولايت فقيه و قراءتها376/

ـ مبناى مشروعيت376/

ـ حوزه اختيار رهبرى379/

ـ ديدگاه امام درباره قلمرو اختيارات رهبرى380/

ـ شوراى بازنگرى قانون اساس382/

1. اختيارات گسترده384/

2. اختيارات محدود قانونى385/

3. راه جمع386/

( 427 )

* شيوه پرسازى خلأهاى قانونى(2)70/87

ـ نقش مردم در قانونگذارى70/

ـ دليلهاى ديدگاه نخست 75/

آيات 75/

روايات 77/

نقد و بررسى 77/

ـ دليلهاى ديدگاه دوّم (ضرورت عمل به نتيجه رايزنى) 79/

آيات80/

روايات 80/

سيره خردمندان82/

عقل82/

نقد و بررسى84/

ـ اعتبار رأى اكثريت92/

ـ شيوه مشورت93/

ـ شيوه نظارت بر قانونگذارى در منطقه خلأ94/

ـ معيارهاى قانونگذارى در مجلس شوراى اسلامى95/

* رويكرد محقق خوانسارى به سياست 90 ـ /89 187

ـ انديشه سياسى محقق خوانسارى188/

ـ انديشه نيابت و ولايت فقيه191/

ـ شبهه تضادّ194/

ـ دفع شبهه198/

ـ بحثهاى ديگرى از فقه سياسى202/

ـ نماز عبادى سياسى جمعه202/

( 428 )

ـ خمس و زكات در روزگار غيبت207/

ـ مصرف خمس208/

ـ مصرف زكات209/

ـ حكم حاكم به ثبوت هلال210/

ـ تلاشهاى سياسى و اجتماعى محقق خوانسارى213/

ـ محقق خوانسارى در مقام شيخ الاسلامى215/

ـ نيابت از سلطنت218/

ـ انگيزه محقق از همكارى با شاه سليمان219/

فرهنگ و جامعه

* تهاجم نو با شبهه كهنه عليه تشيع81/88

ـ افسانه ابن سبا 81/

ـ پيدايش شيعه 84/

ـ شيعه در كلام پيامبر(ص) 85/

ـ شيعه در هنگام درگذشت پيامبر(ص) 86/

ـ گزارشها درباره ابن سبا 88/

1. گزارشهاى شعبى 89/

2. عبدالله بن سبا و خلفا 94/

3 . ديدگاه سيف بن عمر تميمى 97/

4. ديدگاه ابن ابى الحديد و ابوالعبّاس 99/

5. ديدگاه كشى 103/

ـ يادآورى دو نكته 104/

ـ عبدالله بن سبا ناشناخته براى نسب شناسان 106/

ـ ديدگاه على(ع) درباره خلافت و خلفا 110/

( 429 )

ـ وصايت و خلافت 113/

1. خطبه شقشقيه 114/

2. حديث مناشده 115/

ـ انتساب عبدالله بن وهب به سباء 116/

ـ آگاهان از نامه اميرالمؤمنين(ع) 118/

ـ منابع نامه على(ع) به شيعيان 118/

ـ گواهان و راويان نامه 119/

ـ عبدالله بن وهب راسبى همدانى سباتى 124/

ـ عبدالله سبا 126/

ـ شعبى و شيعه130/

ـ مراحل مبارزه با تشيع در كوفه و ساختن افسانه ابن سبا 132/

ـ آزادى شيعيان 138/

ـ مبارزه آل زبير با تشيع 143/

* آشنايى با موسوعة النظرية الاجتماعية الاسلاميه

(مبانى النظرية الاجتماعية فى الاسلام) 88 211/

* ايران در عصر صفوى90-89 233/

ـ نگاهى به اوضاع ايران پيش از صفويه236/

ـ دوران رفاه و اقتدار239/

ـ اوضاع دينى در اين دوره242/

ـ دوره افول248/

ـ دوره شاه سلطان حسين 235/

ـ حضور بيگانگان در ايران255/

( 430 )

ـ آغاز فعاليت هاى استعمارى در ايران259/

ـ پيشقراولان استعمار261/

ـ روحانيت سد راه استعمار264

ـ پيامد حضور اروپائيان در ايران267/

* گفت وگوهاى علمى در عصر صفوى 90 ـ /89 272

ـ گفت وگوهاى علمى متفكران شيعه با اهل كتاب275/

ـ مبلغان مسيحى در ايران277/

ـ مبارزه با اسلام و توجيه عقايد مسيحيت278/

ـ گفت وگو با عالمان اهل سنت283/

ـ محقق كركى در برخورد با اهل سنت285/

ـ گفت وگوها287/

ـ كتابها و نقدها287/

ـ شبهه ها و نكته ها292/

ـ گفت وگوهاى علمى درون حوزوى294/

ـ خراج و اعتكاف295/

ـ نماز جمعه296/

ـ يادنام حضرت مهدى(عج)298/

ـ شرب توتون و تنباكو299/

ـ غنا و موسيقى302/

* اخبارى گرى پيدايش و پيامدها 90-89 315/

ـ انديشه هاى استرآبادى320/

ـ مخالفان استرآبادى322/

( 431 )

ـ زمينه ها و انگيزه هاى گسترش مكتب اخبارى324/

1. گردآورى منابع روايى324/

2. بى نيازى از غير روايات325/

3. سابقه مكتب اخبارى326/

4. مخالفت با عامه326/

5. به حكومت رسيدن شيعه328/

6. اجماع328/

7. مخالفت با انديشه ٌ صحيح اعلائى330/

8. اختلاف زدائى331/

ـ رويارويى با صوفيه334/

ـ جريانهاى مخالف صوفيه336/

1. محمد طاهر قمى336/

2. علامه مجلسى337/

3. ميرلوحى338/

ـ كتابهاى ميرلوحى بر ضد صوفيه342/

ـ سخنى درباره دو اثر:348/

1. توضيح المشربين و تنقيح المذهبين349/

2. بخش صوفيه حديقة الشيعه354/

ـ هماهنگى ديدگاههاى ميرلوحى و بخش صوفيه حديقه356/

* رويكرد علما به فارسى نگارى در عصر صفويه 90-89 370/

ـ عرصه هاى فارسى نگارى 374/

ـ عقايد و كلام 375/

ـ دعا و زيارت 378/

( 432 )

ـ حديث380/

ـ تاريخ و سيره معصومان 383/

ـ زندگانى معصومان 383/

ـ فضائل و خصال عالى معصومان 384/

ـ بيان غم و اندوه امامان و مرثيه بر آل طه385/

ـ احكام 386/

ـ رساله هاى پرسش و پاسخ390/

ـ حكمت و حكومت391/

ـ ترجمه و شرحهاى عهدنامه مالك اشتر 393/

ـ اخلاق و مواعظ394/

ـ آثار و فوايد 396/

ـ پاسخ به يك پندار 398/

ـ انگيزه مهاجرت اديبان و شاعران 400/

ـ دربار صفوى و شعرو ادب403/

ـ علماو شعر و ادب فارسى 404/